Handhaving start augustus 2026

Wat verplicht Artikel 4 uw gemeente te doen?

Artikel 4 van de EU AI Act geldt al. Iedere organisatie die AI inzet, moet zorgen dat medewerkers er voldoende verstand van hebben en dat bij een controle kunnen onderbouwen. Voor gemeentes, die met AI besluiten nemen over burgers, telt dat extra zwaar.

Vraag een demo aan Bekijk de leerlijn
De wet

Wat staat er in Artikel 4?

Artikel 4 verplicht iedereen die AI inzet om medewerkers te voorzien van voldoende AI-geletterdheid. Niet één cursus voor iedereen, maar kennis die past bij de functie, sector en context van de medewerker.

De wet geldt al sinds februari 2025. Organisaties die in augustus 2026 niet kunnen aantonen dat ze voldoen, lopen het risico op ingrijpen door de toezichthouder (in Nederland de AP en de RDI).

"Aanbieders en gebruikers van AI-systemen nemen maatregelen om, naar beste vermogen, te zorgen voor een voldoende mate van AI-geletterdheid van hun personeel."

EU AI Act, Artikel 4 (parafrase)
In werking: februari 2025
De AI-geletterdheidsplicht geldt nu. Organisaties hadden al maatregelen moeten treffen.
Passend bij functie en context
Niet één cursus voor iedereen. De wet vraagt rolgerichte geletterdheid die verschilt per medewerker.
Handhaving: augustus 2026
De toezichthouder kan vanaf augustus 2026 handhavend optreden bij aantoonbare niet-naleving.
Reikwijdte

Voor wie geldt de verplichting?

Artikel 4 geldt voor alle organisaties die AI-systemen aanbieden of als gebruiker inzetten. Gemeentes vallen hier volledig onder.

Gemeentes

Gemeentes zetten AI in bij bijstand, handhaving, toeslagen en het sociaal domein, vaak met mogelijk hoog-risico AI-systemen. De verplichting geldt in volle omvang.

Overheidsorganisaties

Rijksoverheid, uitvoeringsorganisaties en andere publieke instanties die AI inzetten bij besluitvorming over burgers.

Bedrijven

Private organisaties die AI-systemen ontwikkelen of inzetten in hun bedrijfsvoering, van HR-tools tot klantcontactsystemen.

Extra zorgplicht voor gemeentes
Gemeentes nemen besluiten die directe gevolgen hebben voor burgers, zoals uitkeringen en handhaving. Dat maakt rolgerichte AI-geletterdheid extra urgent: niet alleen voor compliance, maar voor verantwoorde dienstverlening.
De norm

Wanneer voldoe je aan de norm?

De wet vraagt kennis, vaardigheden en begrip die een medewerker bewust en verantwoord met AI laten omgaan, passend bij de functie. Een aanpak die dát dekt én bij een controle standhoudt, omvat:

Begrip van wat AI is, hoe het werkt en welke risico's het meebrengt
Kennis van rechten van burgers bij geautomatiseerde besluitvorming
Inzicht in de eigen verantwoordelijkheden passend bij de functie
Aantoonbare afronding: certificering en deelnameregistratie
Doorlopende actualisering naarmate de norm evolueert
Wat volstaat NIET
Een generieke AI-cursus voor de hele organisatie zonder roldifferentiatie
Een éénmalige training zonder herhaalde actualisering bij nieuwe regelgeving
Informele bewustwordingssessies zonder aantoonbare registratie en certificering
Content die niet aansluit op de specifieke AI-toepassingen van uw gemeente
VivamoCompliance levert precies wat een auditor wil zien: rolgerichte content, certificaten en een volledig deelnameregister.
Tijdlijn

Wanneer moet wat geregeld zijn?

Augustus 2024
EU AI Act in werking getreden
De verordening trad in werking op 1 augustus 2024; de bepalingen worden gefaseerd van toepassing tot 2027.
Februari 2025
Artikel 4 nu van kracht
De AI-geletterdheidsplicht geldt al. Organisaties zijn juridisch verplicht maatregelen te nemen.
2025 tot Q2 2026
Voorbereiding en implementatie
Gemeentes die nu starten, hebben ruim tijd om alle medewerkers de leerlijn te laten doorlopen voor de handhavingsdatum.
Augustus 2026
Handhaving start
De toezichthouder (in Nederland de AP en de RDI) kan handhavend optreden bij gemeentes die niet aantoonbaar voldoen aan de AI-geletterdheidsplicht.
Veelgestelde vragen

Vragen over Artikel 4

Geldt Artikel 4 ook voor kleine gemeentes? +
Ja. De verplichting maakt geen onderscheid naar omvang. Elke gemeente die AI-systemen inzet, ook eenvoudige geautomatiseerde tools, valt onder Artikel 4. De omvang van de benodigde maatregelen kan proportioneel zijn, maar de plicht zelf geldt onverkort.
Wie is de toezichthouder voor de EU AI Act in Nederland? +
In de concept-Uitvoeringswet AI-verordening zijn de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) samen aangewezen als coördinerend toezichthouders voor de EU AI Act. Zij houden toezicht op de naleving van onder meer Artikel 4 en kunnen handhavend optreden. De definitieve aanwijzing volgt uit de wet.
Volstaan losse e-learnings voor naleving van Artikel 4? +
Nee. De wet eist AI-geletterdheid die passend is bij de functie en context. Een generieke e-learning zonder rolspecifieke inhoud, zonder deelnameregistratie en zonder certificering is niet verdedigbaar bij een audit. Een auditor wil een onderbouwde rollenmatrix, niet een lijstje cursuscompleties.
Wat zijn de gevolgen bij niet-naleving? +
De toezichthouder kan bij niet-naleving handhavend optreden, bijvoorbeeld met bindende aanwijzingen. Artikel 4 is een inspanningsverplichting zonder eigen boetecategorie in de AI Act; juristen verschillen of een directe bestuurlijke boete hier mogelijk is. Voor overheden speelt bovendien reputatieschade en mogelijke politieke verantwoording bij de gemeenteraad.
Is een eenmalige training voldoende of moet periodiek worden bijgeschoold? +
Nee. De AI Act is een dynamische verordening met doorlopende uitvoeringsregels. Geletterdheid die vandaag voldoet, kan morgen onvoldoende zijn. VivamoCompliance houdt de leerlijn actueel en notificeert medewerkers wanneer een training opnieuw doorlopen moet worden.

Augustus 2026 nadert. Wat heeft uw gemeente geregeld?

Plan een demo en ontdek hoe ver uw gemeente is, en wat er nog moet gebeuren voor de handhavingsdatum.

Demo aanvragen Bekijk de leerlijn